Geschiedenis

Bakermat

De Amsterdamse beurs is al eeuwenlang een vertrouwd instituut in binnen- en buitenland. Al in 1602 verhandelden kooplieden hier ‘actiën’ van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC), het eerste bedrijf ooit dat naar de beurs ging. De Amsterdamse beurs staat om die reden bekend als bakermat van de mondiale aandelenhandel.

Eerste beurslocaties

Sinds het begin heeft de handel zich in Amsterdam afgespeeld in de nabijheid van het huidige pand op Beursplein 5. Ten tijde van de ontdekking van de aandelenhandel was dat op de Nieuwe Brug bij het huidige Centraal Station. Omdat het daar aan het open water behoorlijk guur en koud kon zijn, zochten de beurshandelaren regelmatig hun toevlucht in nabijgelegen koffiehuizen en kerkgebouwen, zoals de Sint Olofskapel en de Oude Kerk.

Met de toename van de bedrijvigheid was dit een onhoudbare situatie. In 1611 verrees daarom aan de Rokin-zijde van de Dam een echt beursgebouw: de Beurs van Hendrick de Keyser. Dit boegbeeld van de Gouden Eeuw heeft ruim 200 jaar ten dienste gestaan van de Amsterdamse handel. In 1845 werd het gebouw vervangen door de Beurs van Zocher. Dit tweede beursgebouw stond aan de overzijde van de Dam op de plek waar nu de Bijenkorf is. In beide beursgebouwen ging het nog vooral om handel in goederen. De effectenhandel speelde toen nog een bescheiden rol en vond plaats in open ‘effectenhoeken’ temidden van de goederenhandel.

Een eigen onderkomen

Dit veranderde aan het eind van de 19e eeuw. Onder invloed van de industriële revolutie groeide de effectenhandel uit tot de belangrijkste handelstak op de beurs. De in 1876 opgerichte Vereniging voor de Effectenhandel ging ijveren voor betere huisvesting. En met succes. In de Beurs van Berlage, de derde Koopmansbeurs van Amsterdam die in 1903 haar deuren opende, kreeg de effectenhandel voor het eerst een afgescheiden vloer. Maar dit was slechts een tussenstap. De effectenhandel bleef groeien en besloot tot de bouw van een apart pand voor de effectenbeurs: Beursplein 5.

Jos Cuypers

Beursplein 5 is het eerste eigen onderkomen van de Amsterdamse effectenhandel. Het gebouw is het belangrijkste wereldlijke bouwwerk van de vooral als kerkenbouwer bekend staande architect Jos Cuypers (1861-1949), wiens vader Pierre Cuypers we kennen van het Centraal Station en het Rijksmuseum in de hoofdstad. Sinds de officiële opening in december 1913 en de start van de handel op 2 januari 1914 is Beursplein 5 uitgegroeid tot hèt financiële adres van Nederland.

Zakelijk en functioneel

Jos Cuypers heeft in het gebouw een zakelijke voornaamheid gekoppeld aan een goede praktische bruikbaarheid. Achter de statige voorgevel en het indrukwekkende interieur gaat een functioneel gebouw schuil dat zich voortdurend weet aan te passen aan de veranderende eisen van de tijd. Juist deze combinatie maakt dat de Amsterdamse beurs zich nog altijd goed thuisvoelt op Beursplein 5.

Jos Cuypers heeft voor zijn ontwerp geput uit verschillende bouwstijlen en zich laten inspireren door roemruchte voorbeelden uit het verleden. De neoclassicistische voorgevel met als bekroning een timpaan, is onmiskenbaar een verwijzing naar het Paleis op de Dam. In het rechthoekige grondplan met een centrale binnenplaats voor de handel is de opzet van de Beurs van Hendrick de Keyser te herkennen. Binnen valt naast verrassende ‘uitstapjes’ naar de Byzantijnse bouwkunst en de Art-Nouveau vooral zijn voorliefde voor de kerkelijke Gotiek op. Met de vele kruisbogen in het gebouw waan je je als bezoeker regelmatig in een kerk.

De grote beursvloer

Ook rondom de  grote beursvloer herkennen we de hand van de kerkenbouwer. De kolommen, het kleurgebruik en de overweldigende hoogte doen sterk denken aan de belangrijkste kerk van Jos Cuypers: de Nieuwe Sint Bavo kathedraal te Haarlem. Dit geldt ook voor symbolische verwijzingen naar de kardinale deugden matigheid, voorzichtigheid, kracht en rechtvaardigheid op de vier kolommen. Deze symbolische boodschappen zijn discreet uitgevoerd en zullen menig beursbezoeker nooit zijn opgevallen. Dit in tegenstelling tot de op veel plaatsen terugkerende figuur van Mercurius, de Romeinse god van de handel. Zijn prominente aanwezigheid maakt alle bezoekers overduidelijk dat Beursplein 5 een beursgebouw is.

Van vloer naar scherm

Beursplein 5 was vijfentachtig jaar lang het exclusieve domein van de Amsterdamse Effectenbeurs en de handel in aandelen en obligaties. Kort voor de eeuwwisseling kwam daar verandering in nadat de effectenhandel volledig was geautomatiseerd. Een jaar na een fusie met de Amsterdamse Optiebeurs tot Amsterdam Exchanges nam de optiehandel in 1998 de vrijgekomen grote beursvloer over van de effectenhandel. Maar ook de optiehandel ging met zijn tijd mee en koos voor schermenhandel. Eind 2002 was na vierhonderd jaar alle handel in Amsterdam geautomatiseerd.

De grens over

De automatisering maakte de weg vrij voor verdere schaalvergroting. De Amsterdamse beurs werd wereldwijd toegankelijk via het scherm. Dit leverde een aanzienlijke groei in de handelsvolumes op. Om daarbij krachtig te kunnen blijven optreden op de internationale kapitaalmarkt koos Amsterdam Exchanges voor een grensoverschrijdende fusie. In 2000 vormde zij samen met de beurzen in Brussel en Parijs de eerste pan-Europese beurs Euronext. Later voegden zich daar de beurs van Lissabon en de Londense derivatenbeurs LIFFE bij. In 2007 fuseerde Euronext met New York Stock Exchange. Sinds 2014 is Euronext een zelfstandige toonaangevende Europese beurs met vestigingen in Amsterdam, Brussel, Lissabon, London en Parijs.

Beursplein 5 anno nu

Beursplein 5 neemt nog altijd een centrale plek in binnen de financiële sector van Nederland. Het monumentale pand van Jos Cuypers, biedt onderdak aan vele beursgerelateerde instellingen, waaronder veel handelaren die vanachter computers op de handelsvloer en in ruimtes elders in het pand deelnemen aan de beurshandel. Beursplein 5 is vanwege de dagelijke gongceremonie en de aandeelhoudersvergaderingen, conferenties en vele overige events die er plaatsvinden ook nog altijd een belangrijke ontmoetingsplaats voor de financiële sector. De belangrijkste bewoner blijft echter de beursorganisatie zelf. Vanaf dit vertrouwde adres - op een steenworp afstand van waar ooit de aandelenhandel begon - bieden de Amsterdamse medewerkers van Euronext toegang tot de wereldwijde kapitaalmarkt. Op Beursplein 5 ligt de wereld open voor beleggers en ondernemers.

Lees meer over de geschiedenis van de Amsterdamse beurs op www.beursgeschiedenis.nl