Grof geld

Willem Vermeend, ooit staatssecretaris van financiën en nu hoogleraar fiscaal recht te Maastricht, noemt het boek ‘een verbijsterende verzameling schurkenstreken in de wereld van het grote geld'. Daarin heeft hij voor een deel gelijk. Grof Geld, geschreven door thrillerschrijver en financieel-economisch journalist Roel Janssen bevat hoofdstukken die bij de lezer tot hoog opgetrokken wenkbrauwen zullen leiden. De strapatsen van Lambert de Vries die in de 14e eeuw geen middel schuwde om zijn rijkdom veilig te stellen, het bedrog van Lodewijk Pincoffs die vijf eeuwen later de drijvende kracht was achter de ontwikkeling van de Rotterdamse haven maar tegelijk voor miljoenen fraudeerde, de wonderbaarlijke opvatting over bankieren van Jan Fehmers, leidend tot de ondergang van de bank Teixeira de Mattos in 1966: het zijn stuk voor stuk verhalen die boeien en verbijsteren.

Nieuwsgierigheid
Tegelijkertijd zijn het verhalen die eigenlijk niet genoeg hebben aan de ongeveer tien pagina's die de hoofdstukken in dit boek innemen. Van veel zaken zou je meer willen weten, al was het alleen maar om te begrijpen hoe enkele individuen vaak langdurig door list en bedrog enorme kapitalen konden vergaren. Was er nu echt niemand die het gesjoemel door had? Wat dat betreft maakt Grof Geld eerder nieuwsgierig, dan dat het de nieuwsgierigheid bevredigt. Hier en daar beseft de auteur kennelijk dat een verhaal niet binnen de beperking van een enkel hoofdstuk is te vertellen en voegt hij verklarende kaders toe. Deze zijn gewijd aan essentiële achtergronden of belangrijke personen die bij het bedrog een rol spelen. Maar het gevoel van: ‘er is hier beslist meer over te vertellen', blijft knagen.

Tulpenmanie
Uiteraard beschrijft het boek ook voorvallen waarvan veel mensen weleens hebben gehoord. Isaac Lemaire komt aan bod, de man die speculeerde op daling van de VOC aandelen en dat heel duur moest bekopen, de tulpenmanie uit de 17e eeuw waarin een enkele tulpenbol net zo veel kostte als een heel Amsterdams grachtenhuis en ook gaat een hoofdstuk over de geheime kas van Koning Willem I. Dat ‘Amortisatiesyndicaat' had tot gevolg dat de Nederlandse overheidsfinanciën drastisch moesten worden gesaneerd na het overlijden van de koning. Uit onze eeuw besteedt het boek onder meer aandacht aan de verwikkelingen rond World Online met Nina Brink in de hoofdrol en aan René van den Berg die op de tennisbaan in het Gooi een enorme populariteit verwierf en vrienden overhaalde mee te doen aan zijn beleggingsfonds. Uiteindelijk ging hierdoor 127 miljoen in rook op.

Gevaar
Een boek als Grof Geld biedt genoeg verstrooiing en kan bij de lezer de gedachte doen postvatten: hoe kunnen mensen zo dom zijn? Tegelijkertijd bestaat het gevaar dat men de indruk krijgt dat de hele financiële wereld van list en bedrog aan elkaar hangt. Dat is natuurlijk niet zo. Waar sprake is van een goed gereguleerde financiële markt, zoals bij de effecten- en optiebeurs, hebben bedriegers veel minder kans om hun praktijken ten uitvoer te brengen.

Vreemde eend
Ten slotte nog iets merkwaardigs. In zijn inleiding schrijft Janssen: ‘Dit boek gaat over financiële schandalen, zwendel, crises en crashes in Nederland vanaf de dertiende eeuw tot heden, beschreven aan de hand van historische personen.' Het is daarom volstrekt onduidelijk wat het eerste hoofdstuk in dit boek doet, getiteld ‘Het schrijfplankje uit Tolsum'. Het plankje bevat een schuldbekentenis uit de Romeinse tijd, waarop keurig staat welk bedrag is geleend, wie de partijen zijn en wanneer wordt terugbetaald. Geen teken van zwendel, crisis of crashes, dus.

Grof Geld, auteur Roel Janssen, uitgeverij de Bezige Bij, ISBN 978 90 234 5645 2